VECHTEN VOOR IS: Luisteren naar een Syriëstrijder

De Noorse schrijver Demian Vitanza had al vaker Creative Writing onderwezen aan gedetineerden. Het was de bedoeling dat de criminelen hun verhalen zélf opschreven. Dus toen een jongeman genaamd Ishaq hem vroeg zijn levensgeschiedenis te fictionaliseren, wees hij het voorstel in eerste instantie af. Totdat hij hoorde wat de man had gedaan: ‘Ik heb in Syrië gevochten. Voor is.’

Door Erik de Vries Lentsch

‘Ik had het gevoel dat ik uitverkoren was om dit verhaal te horen,’ vertelt Vitanza. ‘Ik wist dat Syriëgangers zelden hun mond opendeden. Ik had daarom een verantwoordelijkheid om het oor van het publiek te zijn. Bovendien voelde ik een verantwoordelijkheid tegenover Ishaq om hem een ruimte te bieden om zijn verhaal te doen, zonder vooroordelen.’
Die ruimte bestond uiteindelijk uit honderdvijftig uur aan gesprekken en leidde tot de roman In dit leven of het volgende. Daarin worden de interviews in de gevangenis weergegeven. De rol van Ishaq wordt gespeeld door Tariq, die zijn hele levensverhaal vertelt, en Vitanza is aanwezig als interviewer – althans, impliciet, want je hoort hem nooit spreken. De lezer komt dus op zijn stoel te zitten, als luisteraar. ‘Op die manier kun je je eigen mening vormen,’ legt Vitanza uit. ‘Misschien vind je Tariq een hele lieve jongen, of misschien vind je zijn verhaal vergoelijkende bullshit. In het boek geef ik mijn eigen mening niet, dat zou vervuilend werken.’
Ik vraag Vitanza hoe hij wist of Ishaq hem geen rooskleurig beeld schetste van zijn daden en beweegredenen. Hij heeft zijn woordje daarop klaar; het is duidelijk dat hij die vraag vele keren heeft moeten beantwoorden. ‘Ik wil er daar een paar dingen over zeggen,’ zo begint hij. ‘Ten eerste, mijn persoonlijke mening, gebaseerd op die honderdvijftig uur, is dat hij grotendeels de waarheid vertelde. Immers, hij schildert zichzelf niet bepaald af als een geweldige kerel. Hij vertelt over gruwelen. Ik weet ook dat hij sommige dingen niet kon vertellen om wettelijke redenen. Op een gegeven moment schreef hij een paar van die dingen op een papiertje, om ze mij te tonen. Toen at hij het papiertje op. Maar die dingen veranderen de kern van het verhaal niet. Ten tweede, is het niet krankzinnig dat we er meteen van uitgaan dat alle Syriëgangers vreselijke dingen hebben gedaan? Hoewel we weten dat velen inderdaad betrokken zijn bij wandaden, weten we niets over zijn individuele doen en laten. Laten we een stap terug doen.’

Vitanza is duidelijk een man met een missie: luisteren en begrijpen, hoe afstotelijk het verhaal ook lijkt. Begrijp hij nu dan ook waarom Ishaq naar Syrië wilde? ‘Dat heb ik hem gevraagd. In het begin zei hij iets politiek corrects – “om humanitaire redenen, om de burgers te helpen”, enzovoort. Later, toen we elkaar wat beter kenden, zei hij dat hij wilde vechten. Nog later zei hij dat het een religieuze roeping was. Nog wat later vroeg ik het opnieuw. Hij hield zijn adem even in. Hij zei: “Ik wilde sterven.” Er viel een stilte.’ Dat gebeurt nu ook. ‘Het is lastig, er zijn zoveel lagen aan motivatie… De waarheid is vies.’

Demian Vitanza, In dit leven of het volgende, Vertaling: Maaike van Rijn, Uitgeverij Manteau, 360 pagina’s (€ 21,99)

Dit artikel verscheen eerder in de BKMilitaireBoeken van november 2017

23 Cover In dit leven of het volgende

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s