Stiekem speuren naar de vijand

Meer dan twintig jaar lang verzamelden Nederlandse onderzeeboten tijdens de Koude Oorlog in het uiterste geheim inlichtingen over de marine van de Sovjet-Unie. Jaime Karremann, beheerder van de website Marineschepen.nl, vertelt het verhaal van die geheime operaties.

Door Bert Freriks

In een afsluitend hoofdstuk van In het diepste geheim, de lezer heeft er dan zo’n 225 pagina’s opzitten, lezen we het volgende: “Wat was het resultaat van al die operaties? Om dat te achterhalen, moet in de archieven van de inlichtingendiensten worden gekeken en het liefst ook in de archieven van de voormalige Sovjetmarine. Beide archieven blijven echter gesloten.”

Dat voelt wel een beetje als een koude douche, maar ook zonder dat we het feitelijke resultaat weten van de zestig inlichtingenoperaties van zes Nederlandse onderzeeboten, die in dit boek beschreven worden, valt er toch voldoende te genieten. Het leest wel een beetje als een spannend jongensboek en misschien beschouwt marinejournalist Karremann die patrouilles ook zo. Soms gaat zijn stijl echter wat met hem op de loop.

Na een aantal inleidende hoofdstukken, lezen we dat op 10 juni 1968 de eerste inlichtingenoperatie start. Karremann heeft niet kunnen achterhalen hoe de besluitvorming daartoe is gegaan en dat heeft ongetwijfeld te maken met de geheimhouding m.b.t. deze patrouilles. Slechts een handjevol mensen buiten de Marine is van deze operaties op de hoogte. De eerste jaren verblijven de onderzeeboten in de Noordelijke wateren, vanaf 1967 vooral in de Middellandse zee. Op allerlei manieren: met bandrecorders, radar, foto’s en films worden de kenmerken van Russische oorlogsschepen, zowel onderzeeboten als bovenwaterschepen, geregistreerd en opgeslagen. Natuurlijk stijgt in de loop de jaren met de voortschrijdende technische ontwikkelingen de gedetailleerdheid van de waarnemingen. Niet in het minst door technici die zelf met de schepen meevaren en zodoende vanuit de eigen ervaringen voor de nodige aanpassingen kunnen zorgen.

13 Jaime Karreman
foto: auteur Jaime Karremann

Hoewel het een paar keer kantje boord is geweest, zijn er bij al deze patrouilles geen grote ongelukken gebeurd en hebben de Sovjetschepen waarschijnlijk ook nooit ontdekt dat ze, vaak van zeer nabij, werden gadegeslagen. Soms dagenlang.

Voldoende ruimte is ingericht voor de beschrijving van het leven in zo’n beperkte, kleine ruimte die plaats biedt aan zo’n zeventig man (vrouwen zijn niet toegelaten in onderzeeboten): het diensten draaien (veel tijd voor slaap is er niet), het eten (verbazingwekkend wat de koks elke dag voor elkaar krijgen), de hiërarchie (geheel anders dan op bovenwaterschepen), de spanning aan boord als er een Sovjetschip wordt gesignaleerd en het de bedoeling is om onopgemerkt zo dicht mogelijk bij te komen, en de broodnodige ontspanning.

De schrijver heeft intensief gebruik gemaakt van bronnenmateriaal dat beschikbaar is in het Nationaal Archief in Den Haag, meer dan honderd journalen van de zes betrokken onderzeeboten, al ontbreken – zoals gezegd – de feitelijke patrouillerapporten. Daarnaast zijn bijna dertig oud-onderzeebootmannen geïnterviewd over hun Koude Oorlog-patrouilles. Na de Val van de Muur, november 1989, vonden er nog enkele patrouilles plaats, maar medio oktober 1991 is het afgelopen en worden de zes onderzeeboten Hr. Ms. Dolfijn, Zeehond, Potvis en Tonijn en Hr. Ms. Zwaardvis en Tijgerhaai, uit de vaart genomen. Een ervan, de Tonijn, is te bezichtigen in het Marinemuseum De Helder.

Jaime Karremann, In het diepste geheim: spionage-operaties van Nederlandse onderzeeboten van 1968 tot 1991, Marineschepen.nl, ISBN 978 90 826 9960 0,  251 pagina’s (€17, 95)

Jaime Karremann schrijft voornamelijk voor zijn website Marineschepen.nl

INhetDIEPSTEgeheim.indd

Dit artikel is afkomstig uit de BKMilitaireboeken editie november 2017.

Een gedachte over “Stiekem speuren naar de vijand

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s